فرق ميان « سوگند بيعت » سنّى و « سوگند گنوسيستى عصمت » در آن روزگار ن . ك تجارب الامم مشكويه رازى ترجمهء فارسى ج 5 ص 361 و ج 6 ص 61 ، 373 ، 449 . مجاهد ( 21 - 102 ) : او پسر جبر ( به زبان آرامى - مرد ) برده بود ، و چون نوشتن مىتوانست عمر عاص او را مسئول خراج مصر نهاد . از آنجا كه او پىجوى معجزه‌هاى اسرائيلى بود ، براى ديدار « چاه برهوت » به حضرموت ، و براى شناسايى افسانه « هاروت و ماروت » از كوفه به بابل همى رفت ، و در آن سفرها با دانشمندان جهود و نصارا گفتگوها داشت . او قرآن را سه بار ( و به روايت ياقوت سىبار ) با ابن عباس بر مىخواند و تفسير مىكرد . بنا بر اين مجاهد نيز مانند عكرمه ، استاد شاگرد نماى ابن عباس است . م . ك . مقالت حبر الامه در مجلهء كاو . ش 55 ص 23 - 25 بهمن ماه 1353 خ . مونيخ . زندگينامهء مجاهد در زركلى 6 : 161 و منابع او و معجما 17 : 77 - 80 ديده مىشود . ياقوت در معجمد ده بار مجاهد را ( البته با واسطه ) منبع قرار داده است . محمد پسر موسى : وستنفلد در فهرست اعلام معجمد ج 6 ص 7 - 696 ، 21 تن را با اين عنوان مىآورد ، ليكن من با بررسى دريافتم كه در بيشتر آنها مقصود ياقوت ، حازمى مىباشد . ن . ك . حازمى ( ص 52 ) . محمد ( بو - ) اسود اعرابى . ن . ك : غندجانى . مداينى : على ( 135 - 225 ) پسر محمد . از مردم بصره و ساكن مداين ( تيسفون ) بوده ، سپس ببغداد ماندگار شد . نديم ( ص 168 - 173 ترجمه ) 200 كتاب به دو نسبت داده است ( زركلى 5 : 140 ) ، ياقوت در سى جا از وى نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ص 173 ، ترجمهء فارسى ص 161 ، پانوشت 2 . مدينى : بوموسى محمد پسر عمر ( 501 - 581 ) نسبتش به مدينه ديهى در اصفهان است ( زركلى 7 : 202 ) . ياقوت در 28 جا از كتاب او نقل مىكند . ن . ك : مقدمهء ياقوت ص 8 فارسى ص 8 ، پانوشت 5 . مراد : نشان ترجمهء آثار البلاد قزوينى است كه به دست محمد مراد پسر عبد الرحمن هم روزگار محمد شاهجهان پسر جهانگير شاه تيمورى هند ( 1036 - 1068 ه . ) در هند و به دستور او ترجمه شده است و از روى تك نسخهء بريتيش موزيوم لندن نوشتهء 1097 به تصحيح دكتر محمد شاه مرادى در دو مجلّد 402 + 526 ص در دانشگاه تهران پخش شده است . ن . ك قزوينى آثار . مردويه ( ابن - ) : احمد پسر موسى اصفهانى ( 323 - 410 ) زندگينامه او در ( زركلى 1 : 246 ، از تذكرة الحفاظ 3 : 238 ، شذرات 3 : 190 ) آمده است . ياقوت در 20 جا حديث شناسى از وى نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ، ص 57 و ترجمهء فارسى ص 53 ، پانوشت 4 . مرزوقى اصفهانى احمد ( . . . - 421 ) پسر محمد آموزگار شاهزادگان بويه در اصفهان بود . « ازمنه و امكنه » از او در دو جلد 346 + 398 ص به سال 1332 ق . در حيدرآباد هند و « شرح حماسهء بوتمام » يك جلد با پيشگفتار در زندگينامهء مرزوقى ، چاپ شده